Volvo FH16 540: Zuinig en toch vlot

Het marktaandeel van trucks met meer dan 500 pk is niet groter dan enkele procenten.  Ofschoon dergelijke trucks vaak worden gekocht door eigen rijders, is er door de jaren heen ook altijd een groep geweest voor wie veel pk's wél functioneel zijn: de zwaar transportsector. Ook in het geval van de FH16 met 540 pk vormt die een deel van de afnemersgroep. Maar die rijden de wagen natuurlijk wel met hogere gewichten dan de 40 ton trein tijdens de TTM.nl-test.
De 540 pk komt uit een motor met een inhoud van maar liefst 16 liter. Wat meteen opvalt bij het wegrijden is dat de motor mooier en minder trillingsvrij loopt dan zijn voorganger. Bij de oude 16 liter motor, die trouwens minder vermogen leverde, had je soms het gevoel dat je elke neerwaartse zuigerbeweging via bodem en stoelzitting voelde. Bij de nieuwe motor is dat absoluut niet meer het geval. De motor is dan ook van een geheel ander ontwerp. Zo bevindt het distributiemechanisme zich aan de achterzijde van de motor en zorgt daar voor de aandrijving van de stuurbekrachtigingspomp, oliepomp, brandstoftoevoerpomp en luchtcompressor. Daardoor ontstaat een compact geheel dat bovendien hermetisch afgesloten is en minder weegt. Met het distributiesysteem aan de achterzijde is ook de motorkoeling verbeterd, want er is nu aan de voorzijde meer ruimte om het motorblok heen ontstaan.
Over het geheel genomen heeft de motor dus een beduidend betere - om maar eens een Duits woord te gebruiken - ‘Laufkultur'. Wat daar zeker ook aan bijdraagt zijn de hydraulische trillingsdempers waarmee nokkenas en krukas zijn uitgerust. Deze reduceren ook de geluidstrillingen waardoor de motor zonder uitgebreide omkapseling aan de geluidsnormen voldoet.

I-Shift weer beter
Volvo was met I-Shift de eerste die een versnellingsbak construeerde die geheel was ontworpen voor automatisch schakelen en dus geen synchromesh meer had. Dat heeft als belangrijkste voordeel dat hogere schakelsnelheden mogelijk zijn omdat het niet nodig is de synchromesh-ringen te ontzien. Vooral de bij veel andere automatisch geschakelde transmissies optredende, wat trage schakeling van de lage naar de hoge groep en vice versa is een euvel dat de I-Shift absoluut niet heeft. Bij iedere testrit die TTM.nl tot dusverre met van I-shift voorziene trucks maakte, bleek deze weer een fractie beter en vooral sneller te schakelen dan de vorige editie. Dat komt doordat Volvo de toegepaste software permanent update. Ook deze 540 leek weer betere, sneller en soepeler te schakelen dan de 660 die we eerder reden. En die leek ons al weer sneller en beter dan de I-shift die we testten op een FH12. Je merkt dergelijke verbeteringen vooral op TTM.nl's klimtest, want daar bespaart snel schakelen tijd, brandstof  en natuurlijk ook ergernis. We moeten er wel bij zeggen dat het buitengewoon moeilijk is om schakelsnelheden concreet te meten, maar gevoelsmatig zeggen we dat Volvo met de laatste versie van de I-shift nog steeds een voorsprong heeft op de andere merken. De recordtijd waarin we met de 660-versie boven waren, werd uiteraard met de 540 niet gehaald. Op de klimtest scoorde de 660 pk sterke Volvo als eerste een waarde onder de vier minuten. De 540 deed het in 4 minuten en 40 seconden. Opmerkelijk was het verschil in brandstofverbruik: de FH 16 met 660 pk had er 6,6 liter voor nodig, de 540 deed het met precies een liter of wel 15 procent minder!
Overigens heeft de I-Shift ook in de FH16 een economy- en een power-versie. Het verschil zit hem vooral in de toerentallen waarbij geschakeld wordt.

Veel elektronica
Toen we drie jaar geleden de FH in 420 pk uitvoering met I-Shift reden, vroegen we ons af hoeveel elektronica een truck - of beter gezegd: een chauffeur - kan hebben. Ook deze FH16 was weer uitgerust met zaken als ‘brake blending', de combinatie cruise control/brake control, adaptive cruise control, een lane guard systeem en Ecoroll. Toch hadden we na deze rit niet de vragen en vraagtekens van toen. Wanneer al die functies in werking zijn, moet je als chauffeur behoorlijk wennen aan het regelspel dat zich - grotendeels buiten jouw invloed - afspeelt. Je went er echter aan en Volvo heeft softwarematig natuurlijk ook het nodige verbeterd.
De Adaptive Cruise Control was wel op de FH16 aanwezig en is van een type dat niet ingrijpt in het wielremsysteem. Wanneer men een voorganger te dicht nadert, wordt bijgeremd via de Volvo Engine Brake. Komt men toch dichterbij,  dan klinkt een geluidssignaal. Tijdens onze testrit trad het eenmaal in werking en gaf het één keer een foutmelding waarbij het waarschuwingssignaal wordt gegeven. De afstand tot de voorligger is in het ACC in te stellen van 15 tot 70 m. Het systeem past die afstanden echter zelf aan, naar gelang de gereden snelheid. ACC werkt vanaf een snelheid van 30 km/uur, naar alle waarschijnlijkheid omdat onder die grens de motorrem weinig effect heeft. De volgende fase in ACC is ongetwijfeld dat ook de wielremmen mee gaan doen. TTM.nl reed enige tijd geleden bij Volvo in Zweden al een testmodel waarin dat het geval was. Die truck remde bij simulatie van een plotseling overstekend object geheel automatisch af tot stilstand. Mercedes-Benz is de enige die deze versie van ACC al aanbiedt, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen, dat er maar erg weinig van dergelijke systemen worden verkocht. Op termijn, rond 2014, worden dergelijke systemen door de EU op nieuwe trucks verplicht gesteld.
Wat de overige elektronische systemen betreft: het ‘lane guard' systeem schakelen wij bij iedere test meteen uit omdat je er eigenlijk horendol van wordt. Ook bij deze Volvo begint het systeem bij een geringe overschrijding van de witte streep al te toeteren. Zulke systemen moeten er eigenlijk meer rekening mee houden dat geen enkele truck zich in een exact rechte lijn voortbeweegt. Misschien een leuke uitdaging voor de softwareontwikkelaars?  Een laatste door de elektronica mogelijk gemaakt fenomeen dat alleen bij Volvo te krijgen is, is de zogenaamde Ecoroll. Als de omstandigheden het toelaten schakelt de I-shift de aandrijflijn in de vrijstand en ga je dus met stationair draaiende motor de berg af, waarmee weer wat brandstof wordt bespaard. Doodeng natuurlijk, zeker voor iemand die in de jaren zestig zijn zwaar rijbewijs heeft gehaald, maar het kan technisch en het is volstrekt veilig! 

Fors motorremvermogen
Ook deze versie van de FH16 was voorzien van Volvo's nieuwe VEB ofwel Volvo Engine Brake. Deze levert 425 pk en zorgt ervoor dat je op veel wegen de wielremmen vrijwel nooit meer hoeft aan te spreken. De rem heeft vier standen waarbij ‘brake blending' wordt toegepast. De verschillen in remvermogen tussen die vier standen worden vooral bepaald door de momenten waarbij teruggeschakeld werd. Ook hier constateren we een verbetering van de schakelsoftware, want bij de FH16 met 660 pk ging het remmen op de VEB niet altijd even altijd vlekkeloos. Het remvermogen zelf is fantastisch: op de steile afdaling tijdens de TTM.nl-test hield de VEB de combinatie makkelijk onder de 40 km/uur zonder dat de wielremmen hoefden te worden ingeschakeld. Daarbij was de eerste stand van de rem voldoende!

Minder brandstof
Dat snelheid brandstof kost, bewees de test met de FH660. In vergelijking daarmee laten de resultaten van de test met de 540 precies zien wat je kunt verwachten: een iets lagere gemiddelde snelheid en een fors lager brandstofverbruik. De 540 past qua brandstofverbruik precies tussen de eerder geteste FH12 met 460 pk en de 660 in.
Gemiddelde snelheid is, als gevolg van de digitale tachograaf, het laatste jaar trouwens bij veel bedrijven toch weer een hot item geworden. Zeker bij bedrijven die vaste trajecten rijden komt het vaak voor dat een gemiddelde snelheid van één of anderhalve kilometer extra net genoeg is om een bepaalde bestemming binnen de toegestane rijtijd te halen. Met de analoge tachograaf was daar nog wel eens mee te sjoemelen, maar met de digitach ligt alles een stuk scherper.
Dit soort zaken kan dus pleiten voor iets meer pk's. Aan de andere kant heeft Volvo ook een 12 liter motor in het programma die bijna evenveel vermogen heeft als de kleinste zesliter en die nog iets lichter en goedkoper is ook. Het is de moeite waard om daar eens goed over na te denken.

Download onderstaand document voor het complete artikel, inclusief alle tabellen met specificaties, metingen en vergelijkingen.

Test Volvo FH16 540.