Op meerdere grensovergangen tussen de Westelijke Balkan en de Europese Unie is het vrachtverkeer sinds begin deze week ernstig ontregeld. Vrachtwagenchauffeurs uit Noord-Macedonië, Servië, Bosnië en Herzegovina en Montenegro blokkeren vrachtterminals en grensposten, waaronder de belangrijke overgang Gevgelija–Evzoni aan de Grieks-Macedonische grens. Aanleiding is de strikte handhaving van de zogeheten 90/180-regel in de Schengenzone, in combinatie met de invoering van het nieuwe elektronische Entry/Exit System (EES).
De 90/180-regel staat niet-EU-burgers toe maximaal 90 dagen binnen een periode van 180 dagen in het Schengengebied te verblijven. Die regel geldt ook voor professionele vrachtwagenchauffeurs. Met het EES, dat stapsgewijs wordt ingevoerd, worden in- en uitreizen digitaal geregistreerd en automatisch berekend. Volgens transporteurs leidt dit ertoe dat chauffeurs hun toegestane dagen snel ‘opmaken’ en daarna niet meer inzetbaar zijn op vaste internationale routes.
De protesten zijn grootschalig. Alleen al in Noord-Macedonië lagen tien grensovergangen deels stil; in Servië werden vijftien overgangen richting Kroatië geblokkeerd. Ook de haven van Bar in Montenegro werd getroffen. Volgens de organisatoren doen tot 75.000 trucks mee. Humanitaire zendingen, medicijnen, levende dieren en gevaarlijke stoffen worden doorgelaten; personenverkeer ondervindt nauwelijks hinder.
Opvallend is de openlijke politieke steun vanuit Skopje. Vicepremier en minister van Transport Aleksandar Nikoloski sprak zich bij de grensovergang Blace nadrukkelijk uit vóór de chauffeurs. Hij noemt de blokkades een “waarschuwingssignaal” en schetst drie mogelijke oplossingen: uitstel van de EES-invoering voor vervoerders, verruiming van de verblijfsduur tot bijvoorbeeld 250 dagen, of een aparte status voor professionele chauffeurs, vergelijkbaar met een werkvisum zoals in Zwitserland. “Alles wat hiertegen ingaat, heeft grote gevolgen voor de regionale én Europese economie”, waarschuwde Nikoloski, wijzend op Corridor 10, de belangrijkste handelsroute van Zuidoost-Europa.
Ook andere landen voelen de druk. Servië waarschuwt voor een volledige verlamming van de sector en voor een uitstroom van chauffeurs naar EU-landen met werkvergunningen. De Europese Commissie zegt de situatie te volgen, maar benadrukt dat de regels formeel niet nieuw zijn.
De acties zijn aangekondigd voor minimaal zeven dagen en kunnen worden uitgebreid. Transporteurs stellen dat het hen niet om privileges gaat, maar om erkenning van hun rol als essentiële schakel in Europese toeleveringsketens. Zonder aanpassing van de regels, zo waarschuwen zij, dreigt langdurige ontwrichting van het goederenvervoer tussen de EU, de Balkan, Turkije en het Midden-Oosten.
Foto’s: Ministerie Transport Noord-Macedonië
