Rijden onder invloed van drugs is gevaarlijk en eist jaarlijks slachtoffers op de weg. Wat voor verdovende middelen hebben verdachten van rijden onder invloed in Nederland in hun bloed? Chemicus Carolien Boone en toxicoloog Kristof Maudens van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) onderzochten de uitslagen van ruim 64.000 door politie ingestuurde bloedmonsters. Uit de analyse van de monsters die positief testten op verdovende middelen blijkt dat THC (cannabis) de meest voorkomende drug is (71 procent), gevolgd door amfetamines zoals speed en xtc (30 procent), cocaïne (15 procent) en GHB (6.8 procent).
Boone en Maudens analyseerden in hun onderzoek niet alleen welke drugs in de bloedmonsters aanwezig waren, maar ook in welke concentratie. Het ging om de periode 2017 tot en met 2023. Van de verdachten die positief testten, bleek één op de vijf twee, drie of zelfs vier soorten drugs gecombineerd te hebben. Meestal ging het om de combinatie van THC met amfetamine of cocaïne, of GHB met amfetamine. Boone: “Rijden onder invloed van drugs is levensgevaarlijk, voor jezelf maar ook voor andere weggebruikers. En dan zie ik in de analyses bloedmonsters waarin drie of vier verschillende soorten drugs worden aangetroffen van iemand die achter het stuur is gaan zitten. Dan neem je echt een groot risico. En het kwam meer dan eens voor dat de bestuurders ook nog eens geen rijbewijs hadden.”
Wegenverkeerswet
Op 1 juli 2017 ging de aangepaste Wegenverkeerswet in. Sinds die tijd maakt de politie onder andere gebruik van een speekseltest bij een vermoeden van drugsgebruik door een verkeersdeelnemer. Voor 2017 schreef de verkeerswet, die nog uit 1994 stamt, enkel voor dat je niet mocht rijden onder invloed van drugs. Er waren in deze versie van de wet nog geen grenswaarden beschreven waarmee dat te bepalen was. Sinds 2017 zijn die wettelijke grenswaardes er wel. Het NFI publiceert dit overzicht van drugs in het verkeer voor het eerst sinds de nieuwe wetgeving. Het NFI ziet het aantal ingestuurde monsters continu toenemen vanaf 2017. Boone: “Dat bracht ons op het idee om een dataonderzoek te starten waarin we de uitkomsten van onze bloedanalyses over langere tijd volgen. Dit soort harde cijfers waren er nog niet, tot nu.”
Speekseltest en bloedtest
De speekseltesten van politie zijn indicatief en zorgen ervoor dat politie bloed mag laten afnemen bij de verdachte voor onderzoek in een geaccrediteerd toxicologisch laboratorium. Maudens: “Dat bloedmonster gaat naar een laboratorium waar wordt gemeten welke verdovende middelen mogelijk in het bloed aanwezig zijn en in welke concentratie. Met die uitslagen kun je vervolgens bepalen of één of meerdere drugs boven de wettelijke grenswaarde vallen en of er al dan niet sprake is van enkelvoudig gebruik of combinatiegebruik van stoffen.”
Verdachten
Bijna alle aangehouden bestuurders waren man (92 procent), met een gemiddelde leeftijd van 29 jaar. Twee op de drie testten positief op het gebruik van één of meerdere drugs na verdenking van de politie op rijden onder invloed. Verder viel op dat jongere verdachten, onder de 26 jaar, vaak THC in hun bloed bleken te hebben. Het gebruik van cocaïne en amfetamine neemt juist toe naarmate de bestuurders ouder zijn.
Meerwaarde
Het onderzoek biedt waardevolle informatie aan de onderzoekers van het NFI, de politie, beleidsmakers en het Openbaar Ministerie (OM). Bert van Haaften, beleidsmedewerker verkeer van de politie: “De uitkomsten zijn voor ons heel interessant, en helpen om het proces van testen van rijden onder invloed nog beter te stroomlijnen. Met de resultaten van dit onderzoek en onze eigen data kunnen wij nog gerichter controleren en daarmee kunnen we de verkeersveiligheid verbeteren.” Ook het Parket Centrale Verwerking Openbaar Ministerie (CVOM) ziet de meerwaarde van dit onderzoek. Joost van Busschbach, beleidsmedewerker Parket CVOM: “Rijden onder invloed van drugs is onacceptabel gedrag. Het onderzoek biedt waardevolle inzichten en laat duidelijk zien dat middelengebruik in het verkeer toeneemt, vooral THC valt op. Dit zien wij ook terug in onze zaken. Het gebruik van verschillende typen drugs is relevant voor het wegen van de ernst van gedragingen. Dit kan aanleiding zijn om te bezien of en hoe dit aspect explicieter wordt meegewogen in de strafeis en in onze strafvorderingsrichtlijnen.”
Vervolgonderzoek
Het onderzoek maakt inzichtelijk welke drugs voorkomen in verkeerssituaties, en in welke concentraties deze voorkomen. Dit kan ook van pas komen bij het maken van verkeersbeleid, zoals preventie. Boone: “We gaan zeker nog vervolgonderzoek doen, waarbij we gaan kijken naar ongelukken onder invloed van drugs. Daar zijn nog geen cijfers over.” Er zijn ook nog geen Nederlandse cijfers over gebruik van verdovende middelen onder beroepschauffeurs, dus wellicht kan NFI ook daar onderzoek naar doen.
