Ga naar hoofdinhoud

Nieuw boek Willem Vermeulen over Fa. J. van der Zwaart

In een tijd dat promotiemateriaal nog niet zo rijk voorhanden was als nu, en internet al helemaal niet, was een bedrijfsauto met een goed uiterlijk een belangrijk visitekaartje voor veel bedrijven. Nog veel belangrijker dan nu. Dat blijkt overduidelijk uit het nieuwe boek van Willem Vermeulen, getiteld ‘Rijdende Reclame’. TTM.nl bladerde een paar uurtjes met veel plezier door het fraaie werk. [INHOUD |INDEX TTMnl2019_1_64]

De ondertitel van Vermeulens nieuwe boek geeft meteen de inhoud aan: ‘Een bijzondere collectie bedrijfswagens uit het fotoarchief van Van der Zwaart, autospuiters en schilders van autoreclames (1924-1970)’.  “Fa. J. van der Zwaart & Zn. was een autospuiterij en autoreclameschilderbedrijf uit Amstelveen. Van der Zwaart had veel grote en kleine Amsterdamse bedrijven als klant. Van alle afgeleverde wagens werden direct vanaf het begin in 1924 foto’s gemaakt, meestal vanuit diverse hoeken. Een groot deel van die foto’s is bewaard gebleven, zo’n 700. Die collectie ben ik op het spoor gekomen en daar heb ik dit boek van gemaakt”, vertelt Willem Vermeulen aan TTM.nl. Vermeulen is bekend in de transportwereld. Eerder schreef hij ‘transportbiografieën’ over Hesselman, Van Maanen en Rein de Jong.

Creativiteit
Dat er zo veel foto’s zijn is best bijzonder. Jo van der Zwaart, die samen met zijn vader Jan Oege het bedrijf voerde, was een hobbyfotograaf. Wat net zo bijzonder is en opvalt als je het 400 foto’s tellende boek doorbladert, is dat belettering op bedrijfsauto’s al heel vroeg werd toegepast. Willem Vermeulen: “Je zou ook verwachten dat het vóór en net na de oorlog allemaal veel soberder was. Maar dat is niet zo. Ook toen zag je grote reclametaferelen op de wagens, al was dat minder algemeen dan nu. Eén verschil was er wel. In die tijd werd de creativiteit vooral gezocht in de belettering. Grote, zwierige letters waren populair voor het vermelden van de namen van de bedrijven. De letters voor de bedrijfsgegevens vielen wat kleiner uit, maar de informatie die een bedrijf over zichzelf vermeld wilde zien, was niet zelden zo uitgebreid dat het oppervlak van een opbouw of een portier volledig was gevuld. Het kleurgebruik zat doorgaans in het donkere segment: zwart, groen, rood, blauw. Overigens moet de lezer/kijker de kleuren er bij een deel van de foto’s in mijn boek bij denken. Kleurenfoto’s duiken pas in de tweede helft van de jaren vijftig op.”

Niet te veel werk
Het spuiten en schilderen van bedrijfsauto’s was voor de firma Van der Zwaart natuurlijk een heel andere bezigheid dan hoe dat in de huidige tijd gaat. Sommige van de in het boek afgebeelde bedrijfsauto’s hebben één kleur, andere meerdere, maar bijna altijd gaat het om grote vlakken. Heel veel detail zit er niet in, en dat is begrijpelijk. Van der Zwaart hield ook niet van heel gedetailleerd of kleurrijk werk, want dat betekende dat de werkplaats lange tijd werd bezet door één auto – minder ruimte voor ander werk. Het karakter van de reclames en kleurschakeringen op de bedrijfsauto’s in ‘Rijdende Reclame’ ademen veelal rust, en dat is best prettig. In onze tijd zien we maar al te vaak bontgekleurde, tegenwoordig vaak gewrapte gekheid op bedrijfsauto’s.

Stil zitten
Het werk van de firma van der Zwaart was dus arbeidsintensief. Fraai is het verhaal in het boek over het werk met bladgoud. Sommige bedrijven wilden (een deel van) de reclameletters in goudkleur laten uitvoeren. De Telegraaf liet dat onder meer doen. Vanwege de kostbaarheid van het materiaal werd het aanbrengen met de grootst mogelijke voorzichtigheid uitgevoerd. Een bijkomende moeilijkheid was dat het bladgoud aanbrengen in een volledig stofvrije omgeving moest plaatsvinden. Reden waarom Jo van der Zwaart dit werk ’s avonds uitvoerde, als er niemand anders in het bedrijf was. Of toch… zijn dochter Henny mocht af en toe kijken, maar dan moest ze wel héél stil zitten.

Risico
De klantenkring van Van der Zwaart was omvangrijk. Vrijwel alle opdrachtgevers waren bedrijven in Amsterdam en omliggende plaatsen (Amstelveen, Aalsmeer, Badhoevedorp en Uithoorn). Veel van die ondernemingen waren landelijk actief en in heel Nederland bekend, zoals Bronswerk (land- en scheepsinstallaties), Bührmann (papiergroothandel), Coca-Cola, Draka (Hollandse Draad- en Kabelfabriek), Van Gend & Loos, Gerzon (damesmodehuis), Lucas Bols, Haust (beschuit), Van Houten (chocolade), Mars, Melk Unie, Patria (biscuits), Rath & Doodeheefver (behangselpapier), Remington Rand (kantoormachines) en Vettewinkel (verf). Heel grote klanten, met enorme wagenparken, hadden Jan Oege en Jo overigens liever niet vanwege het risico dat ze daarmee liepen. Omvallen van zo’n onderneming zou hen hard treffen. Hun credo was dan ook: ‘Liever honderd klanten één keer dan één klant honderd keer’. Enkele grote klanten van Van der Zwaart hebben eigen pagina’s in  het boek gekregen, zoals De Telegraaf, J.P. Wyers N.V., een groothandel voor de woninginrichting, en N.V. J.A. Luycks’ Fabrieken en Inleggerijen.

Scania-Vabis
Van de meeste autofabrikanten die in de periode 1924-1970 op de Nederlandse transportmarkt actief waren, zijn bedrijfswagens in ‘Rijdende Reclame’ terug te vinden. Bij de kleine en grote vrachtwagens zijn vóór de oorlog de merken Ford, Chevrolet, Dodge en International ruim vertegenwoordigd, na de oorlog zijn met name Bedford, Chevrolet, DAF, Ford en Opel royaal in het boek aanwezig. In de bestelbusjessfeer zijn het in de jaren vijftig en zestig Citroën, Fiat, Ford Taunus, Renault en Volkswagen (de befaamde T1’s) die de dienst uitmaken. Maar ook heel andere merken komt de lezer tegen, zoals Austin, Borgward, Commer, Diamond T, Karrier, Mercedes-Benz, Morris, NAG, Scania-Vabis, Studebaker, Tempo en White.

Wonderwagen
Het opmerkelijkste voertuig dat het bedrijf in zijn bijna 50-jarig bestaan over de (werk)vloer kreeg, was een reclamewagen van wasmiddelenfabrikant de Nederlandsche Persil Mij. N.V: een Fordson-motorwagen met een speciaal gebouwde aanhanger, beide met ‘Wonderwagen’ aangeduid. Op de motorwagen was een groot pak Persil gemonteerd waaruit zeepbellen werden geblazen. De aanhanger was uitgerust met een lichtinstallatie die voor sprookjesachtige lichttaferelen zorgde. De ‘Wonderwagens’ reden als reclame-object door heel Nederland, samen met een identieke combinatie, die door een ander bedrijf in de reclame was gezet. In ‘Rijdende Reclame’ wordt ruim aandacht besteed aan de ‘Wonderwagens van Persil’, die als bouwplaat beschikbaar werden gesteld aan de kinderen in Nederland, uiteraard na aankoop van enkele Persil-producten door hun ouders.

TEKST: ARJAN VELTHOVEN | FOTO’S: UITGEVERIJ WILLEM VERMEULEN

Het prachtige boek ‘Rijdende Reclame’, met als ondertitel ‘Een bijzondere collectie bedrijfswagens uit het fotoarchief van Van der Zwaart, autospuiters en schilders van autoreclames (1924-1970)’, telt 176 pagina’s op het staande formaat 21 x 28 cm. In het boek zijn 218 zwart-witfoto’s en 187 kleurenfoto’s opgenomen. Het boek is voorzien van een hard omslag. De verkoopprijs is € 29,75 (ISBN 978 90 800423 6 0). Meer informatie en mogelijkheid tot bestellen is te vinden op  www.uitgeverijwillemvermeulen.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Zorg dat u niets mist. Neem nu een jaarabonnement op TTM.nl met 25% korting. Abonneer