Het door het kabinet Rutte-III voorgestelde emissiedoel van 49 procent reductie in 2030 past bij de ambitie uit het Parijs-akkoord om de temperatuurstijging te beperken tot ruim onder de 2 graden. De geanalyseerde maatregelen realiseren ruwweg de helft van de daarvoor benodigde emissiereductie. Het transitiebeleid wordt ingezet maar kan nog aan kracht winnen. De invoering van veel maatregelen in het regeerakkoord zal te veel doorlooptijd vereisen om in 2020 al effecten te hebben. Enkele maatregelen kunnen wellicht snel ingevoerd kunnen worden, en dan ook snel effect hebben, zoals de kilometerheffing voor vrachtwagens. Dat schrijft Planbureau Leefomgeving in een analyse van het regeerakkoord.
In de analyse schrijft het Planbureau Leefomgeving het volgende over de mogelijke klimaateffecten van een kilometerheffing voor trucks.
“Het nieuwe kabinet wil zo spoedig mogelijk een kilometerheffing invoeren voor vrachtauto’s (een Maut). De inkomsten worden teruggesluisd naar de vervoerssector door verlaging van de motorrijtuigenbelasting en gelden voor innovatie en verduurzaming. Verschillende Europese landen, waaronder België en Duitsland, hebben al een kilometerheffing voor vrachtauto’s.
De tarieven in België en Duitsland variëren afhankelijk van het type vrachtauto maar bedragen gemiddeld circa 13 a 14 cent per kilometer. Uit Duitse evaluaties blijkt dat de Maut daar heeft geleid tot minder lege ritten en dat de groei van de transportafstanden na invoering van de Maut is afgevlakt. De introductie van een vergelijkbare heffing in Nederland resulteert in 2030 naar schatting tot een afname van het aantal vrachtautokilometers van circa 6 procent en een hieruit voortvloeiende emissiereductie van 0,3 Mton (Daniels et al., 2016). Deze inschatting is onzeker omdat er weinig wetenschappelijke literatuur is waarin de effecten van de bestaande heffingen op systematische wijze zijn geëvalueerd (Verrips en Hoen, 2016).
Afhankelijk van de tariefstelling en de wijze waarop de opbrengsten worden teruggesluisd naar de sector kan het effect hoger uitvallen. De Europese Commissie heeft in mei 2017 een voorstel gepresenteerd voor aanpassing van de Europese regelgeving voor tolheffingen. Volgens dit voorstel zouden tol- en kilometerheffingen voor vrachtverkeer in de toekomst gedifferentieerd moeten worden naar de CO2-uitstoot van het voertuig. Daarmee geeft de kilometerheffing niet alleen een prikkel om minder te rijden, maar ook om zuinigere vrachtauto’s in te zetten. Het effect van de kilometerheffing kan daardoor hoger uitvallen, de huidige belastingen voor het vrachtverkeer zijn namelijk niet gedifferentieerd naar CO2-uitstoot. Als de opbrengsten van de heffing worden gebruikt om bijvoorbeeld de marktintroductie van nul-emissie vrachtauto’s te stimuleren dan kan het effect op emissiereductie verder worden vergroot.
Naast de kilometerheffing voor het vrachtverkeer over de weg is in het regeerakkoord ook aangekondigd dat de gebruiksvergoeding voor het spoorgoederenvervoer in lijn wordt gebracht met die in de buurlanden15, en dat de tijden van brug- en sluisbediening voor de binnenvaart beter worden afgestemd. Deze maatregelen kunnen bijdragen aan een schuif van goederenstromen van de weg naar het spoor en het water en daarmee aan een naar verwachting kleine extra emissiereductie bij het goederenvervoer. De omvang daarvan kan niet worden geraamd omdat nog niet bekend is hoeveel de gebruikstarieven gaan veranderen en hoeveel tijdswinst bij de binnenvaart kan worden gerealiseerd.”
